روسیه و تقویت زرادخانه هسته ای

           به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا وسیما، با تشدید تنش ها بین روسیه و غرب و رویارویی با بازوی نظامی آن یعنی ناتو در شرق اروپا ، سران کرملین اکنون بیش از گذشته از لزوم  تقویت تنها ابزار روسیه برای تضمین امنیت ملی این کشور یعنی توانمندی هسته ای سخن می گویند.

در این راستا ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه اوایل ماه جاری در جمع فرماندهان نظامی این کشور، فرمان افزایش توان هسته‌ای روسیه را صادر کرد. پوتین در این نشست تاکید کرد که روسیه نیازمند موشک‌ هایی است که بتواند در هر نوع سپر ضد موشکی  نفوذ کند.روسیه اخیرا از جدید ترین موشک هسته ای قاره پیمای خود موسوم به " سارمات" رو نمایی کرد که به گفته مقامات نظامی قادر به گذراز هر چتر موشکی خواهد بود.

در این مقاله دکتر سید رضا میرطاهر، کارشناس امور بین الملل ، سیاست دفاع موشکی روسیه را بررسی کرده است. 

          فرمان پوتین به فرماندهان ارتش روسیه  در زمینه افزایش توانمندی  هسته ای استراتژیک روسیه در چارچوب مقابله با تهدیدات فزاینده غرب در قالب توسعه طلبی ناتو و استقرار سامانه های ضد موشکی از سوی این پیمان در اروپای شرقی صورت گرفته است. از نگاه مقامات ارشد روسی از جمله سرگئی شویگو وزیر دفاع این کشور، تهدیدات ناتو اکنون در سه محور مختلف علیه روسیه مطرح شده است. محور اول تلاش آمریکا به عنوان سردمدار ناتو برای بهسازی بمب‌های هسته‌ای تاکتیکی و استقرار آن ها در ترکیه و برخی کشورهای دیگر ناتو است.محور دوم افزایش فعالیتهای اطلاعاتی ناتو در اطراف قلمرو روسیه است. در این زمینه وزیر دفاع روسیه تاکید کرد که پروازهای شناسایی ناتو افزایش یافته و در نزدیکی مرزهای روسیه تقریبا سه برابر و در جنوب غرب این کشور هشت برابر شده است.محور سوم افزایش حضور نیروها و تجهیزات ناتو در نزدیکی مرزهای روسیه است .چنانچه شویگو  تصریح کرد که در یک سال گذشته تهدیدات ناتو علیه روسیه گسترش یافته به نحوی که اکنون ناتو  بزرگترین تهدید برای روسیه محسوب می شود. به طور کلی در سالهای اخیرطرح مسائلی مانند گسترش ناتو به سوی شرق ، ادامه استقرار سامانه های ضد موشکی در اروپا از سوی ناتو، دخالت های مکرر در امور داخلی روسیه به بهانه حمایت از حقوق بشر و دیگر اقدامات غیر دوستانه غربی ها علیه روسیه موجب واگرایی فزاینده روسیه و غرب شده است .روسها در یافته اند که غرب اساسا به دنبال تضعیف روسیه است و بویژه آمریکا به دلیل بیم از آینده سیاسی روسیه بدنبال اقدامات و تدابیری برای کاهش هر چه سریع تر و بیشتر زرادخانه هسته ای استراتژیک روسیه است.در عین حال بحران اوکراین منجر به وخامت بی سابقه روابط دوجانبه شده و شکاف فزاینده ای بین روسیه و غرب را موجب شده است. با افزایش این تنش ها، دو طرف به نوعی به نمایش قدرت در برابر یکدیگر پرداخته اندو در این میان ناتو به عنوان بازوی نظامی غرب  بیشتر حالت تهاجمی و تهدید کننده علیه روسیه به خود گرفته است. 

        در دو دهه اخیر اقدمات ناتو به عنوان اصلی ترین پیمان نظامی غربی در تضاد کامل با منافع  و امنیت ملی روسیه قرار داشته است.بویژه توسعه ناتو به سوی شرق و تلاش برای به عضویت درآوردن کشورهای اروپای شرقی و بویژه جمهوری های شوروی با واکنش شدید مسکو مواجه شده است. روسیه بارها اعلام کرده است که هدف اصلی ناتو در گسترش بسوی شرق ، دربرگیری و محاصره مسکو است.بویژه روسیه نسبت به پیوستن دو کشور یعنی گرجستان و اوکراین به ناتو حساسیت زیادی دارد و با سیاستها و اقدامات خود تاکنون مانع از عضویت این دو کشور در ناتو شده است. با این همه در اوضاع و شرایط جدید ناتو بهانه مناسبی برای گسترش حضور نظامی در مرزهای شرقی اروپا به بهانه بحران اوکراین بدست آورده است. در عین حال ناتو به بهانه افزایش تهدیدات روسیه علیه اعضای شرقی خود، در صدد افزایش حضور نظامی در شرق اروپا است .در این راستا در دوسال اخیر ناتو حضور نظامی خود را در اروپا و به خصوص کشورهای شرق این قاره که همسایه روسیه هستند، تقویت کرده است. این اقدام بویژه در حوزه بالتیک و دریای سیاه ، به بهانه دخالت روسیه در شرق اوکراین انجام شده است.افزایش حضور ناتو در کشورهای شرق اروپا در شرایطی است که روسیه بارها نسبت به این اقدام هشدار داده است. در این چارچوب ،سران این سازمان در نشست ورشو در ژوئیه 2016 در چارچوب برنامه های از قبل مشخص شده ،افزایش حضور نظامیان ناتو در کشورهای حوزه بالتیک و نیز لهستان را تصویب کردند که این مساله واکنش متقابل مسکو را با افزایش حضور نظامیان روسی در مرزهای غربی این کشور بدنبال داشته است.هم چنین اعلام تصمیم ناتو برای حضور دائمی در دریای سیاه با تشکیل ناوگان  دائمی که به طور سنتی حوزه نفوذ روسیه محسوب می شود ، نوعی مبارزه جویی ناتو با مسکو در این حوزه آبی مهم است. .از دیدگاه روسها حضور ناوها و نیروهای نظامی غربی در این دریا به منزله تهدیدی علیه امنیت ملی روسیه است و بارها در این زمینه به ناتو و آمریکا هشدار داده اند. در عین حال آمریکا به عنوان عضو اصلی ناتو و  کشوری که داعیه ابر قدرتی دارد از بعد نظامی نیز ، موضعی خصمانه علیه روسیه اتخاذ کرده و آشکارا چه در قالب اسناد نظامی مانند سند استراتژی نظامی ملی2015 آمریکاو چه بصورت اظهارات مقامات بلند پایه سیاسی و نظامی خود، مدام دم از جدیت تهدید روسیه علیه آمریکا و متحدان اروپایی آن می زند.

مجموع این تحولات زنگ خطر را برای روسیه بصدا در آورده است .بویژه اینکه رویداهای جدیدی بوقوع پیوسته که صرفا باعث افزایش سوءظن روسها به غربی ها شده است. در واقع تاکید ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه در باره لزوم تقویت بیش از پیش نیروهای مسلح روسیه بویژه نیروی هسته ای استراتژیک این کشور با توجه به تحولات دو ساله اخیر در مرزهای غربی این کشور و صف آرایی بی سابقه ناتودر شرق اروپا و دریای سیاه معنی پیدا می کند .تحولات اخیر عزم سران مسکو برای ادامه نوسازی هسته ای روسیه را افزایش داده است.از نگاه آنها برغم ادعاهای صلح جویانه غربیها ، عملا آنها در قالب ناتو هر روز بیش از گذشته فشار خود را بر روسیه افزایش داده وهیچگاه از تلاش خود دربرای گسترش ناتو بسوی شرق دست نکشیده اند. بدین ترتیب روسها راه چاره مقابله با غرب را تلاش مستمر برای بهسازی و نوسازی نیروی نظامی بویژه نیروی هسته ای تلقی می کنند.

          این تلاش جدید نیست ودر واقع از دوران نخست زمامداری ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه یعنی  از سال 2000 میلادی تلاش مسکو برای احیای دوباره نقش خود به عنوان یک قدرت بین المللی در کنار  عوامل مثبت دیگر مانند افزایش بهای نفت ، باعث شد تا زمینه  نوسازی نیروی نظامی روسیه فراهم شود. در این راستا دولت روسیه در سالهای اخیر بودجه نظامی این کشور را چند برابر افزایش داده و برای  مدرنیزه کردن نیروهای مسلح این کشور و هم چنین تجهیزات نظامی اش اقدامات مهمی انجام داده است. بویژه توجه مقامات ارشد نظامی و سیاسی روسیه بر افزایش بودجه نظامی ، نوسازی تجهیزات نظامی و بویژه خرید آن دسته از تجهیزاتی بوده است که از لحاظ کیفی و کارایی عملیاتی موجب افزایش قدرت نیروهای نظامی روسیه و افزایش چشمگیر توانمندی عملیاتی آنها باشد. نوسازی نظامی روسیه بویژه در بعد زرادخانه هسته ای استراتژیک وبه خصوص انواع موشکهای بالستیک و کروز دارای قابلیت حمل کلاهک هسته ای  از اولویت های نظامی روسیه محسوب می شود که چندین سال است به صورت فعالانه دنبال می شود.به گفته ولادیمیر پوتین رییس جمهوری روسیه ، تسلیحات هسته ای به عنوان ضامن اصلی و مهم حفظ حق حاکمیت و تمامیت ارضی روسیه، نقشی کلیدی در حفظ موازنه قوا و ثبات منطقه ای و جهانی ایفا می کنند.البته مسکو فقط به ساخت و استقرار این تسلیحات اکتفا نکرده و با انجام رزمایش های مختلف موشکی ضمن آزمایش عملکرد آنها ، بدنبال نمایش قدرت در برابر غربی ها نیز بوده است.کما اینکه  در اوایل مه 2015 طی یک رزمایش موشکی با فرمان پوتین، حمله هسته ای فرضی به اهداف احتمالی صورت گرفت که به نوعی نمایش آمادگی  روسیه برای بکارگیری توانمندی هسته ای اش در صورت بروز تهدیدات جدی تلقی شد.در 30 اکتبر2015 نیز شاهد یکی از گسترده ترین رزمایش های موشکی روسیه با بکارگیری نیروهای هسته ای در هوا ،دریا و زمین بودیم. 

        مقامات ارشد روسیه در مقابله با مبارزه جویی غرب ، ضمن تاکید  بر افزایش توان نظامی متعارفی این کشور، بر نوسازی و گسترش هر چه سریعتر زرادخانه هسته ای استراتژیک روسیه به عنوان رکن اصلی بازدارندگی آن تاکید می کنند.با توجه به اینکه روسیه در بعد جنگ متعارفی قادر به هماوردی با ناتو نیست ، لذا پوتین به غربی ها توانمندی هسته ای روسیه را یادآور شده است که از حیث شمار کلاهکهای هسته ای و وسایل پرتاب آنها اعم از سیلوهای زیر زمینی ، زیر دریایی ها و بمب افکن های استراتژیک  نیروی قابل توجهی بشمار می رود. در این چارچوب پوتین در دسامبر 2015 اعلام کرد که روسیه به عنوان یک کشور هسته‌ای، به تقویت زرادخانه هسته ای خود به عنوان عنصر اصلی بازدارنده ادامه خواهد داد.به گفته وی، سه گانه هسته ای روسیه یعنی موشک‌های هسته ای بالستیک قاره‌پیمای زمین پایه، بمب‌افکن‌های استراتژیک حامل موشکهای هسته ای و زیر دریایی های هسته ای حامل موشکهای هسته ای قاره پیما شالوده سیاست امنیت هسته‌ای روسیه را تشکیل می‌دهند. برغم خواسته سران کرملین برای افزایش قدرت هسته ای نظامی و تبدیل روسیه به یک قدرت بین المللی تاثیر گذار اما واقعیات اقتصادی بویژه کاهش شدید درآمدهای دولت از محل صادرات نفت  و نیز اعمال تحریم های گسترده از جانب غرب ، عملا تاثیر منفی خود را بر سیاست دفاعی و ساختارهای نظامی روسیه گذاشته است. 

در این چارچوب دومای دولتی روسیه  چندی قبل کاهش بودجه نظامی سال 2017 روسیه را تصویب کرد  که این کاهش تا سال 2019 ادامه خواهد یافت. بودجه دفاع ملی روسیه در سال جاری میلادی 3 تریلیون و888 میلیارد روبل است که 7 /4درصد از تولید ناخالص ملی این کشور است اما در سال2017 میلادی به 3 /3 درصد کاهش می‌یابد و تا سال 2019 میلادی به 8 /2 درصد تنزل خواهد کرد. کاهش قیمت جهانی نفت و گاز و همچنین افزایش هزینه‌های روسیه در مبارزه با تروریسم و مناقشات اوکراین و سوریه از مهمترین علل کاهش بودجه نظامی روسیه است.

مسلما این کاهش بر برنامه های مسکو به منظور تقویت تسلیحات هسته ای استراتژیک این کشور و در نهایت بر توانمندی راهبردی آن تاثیر منفی خواهد گذاشت.