۲۷ شهریور؛ روز شعر و ادب فارسی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما؛ این روز که با سالگرد درگذشت استاد شهریار مصادف شده در تقویم رسمی به ثبت رسیده است؛ هر ساله به همین مناسبت، یاد بزرگان شعر و ادب پارسی گرامی داشته می‌شود. 

"سید محمدحسین بهجت تبریزی"، متخلص به شهریار، سال ۱۲۸۵ هجری شمسی به دنیا آمد. او اهل تبریز بود و به زبان‌های ترکی آذربایجانی و فارسی شعر سروده است. مهم‌ترین اثر شهریار منظومه حیدربابایه سلام (سلام به حیدربابا) است که از شاهکارهای ادبیات ترکی آذربایجانی به‌شمار می‌رود و شاعر در آن از اصالت و زیبایی‌های روستا یاد کرده است. این مجموعه در میان اشعار مدرن قرار گرفته و به بیش از ۸۰ زبان زندهٔ دنیا ترجمه شده است.

شهریار در سرودن انواع گونه‌های شعر فارسی مانند قصیده، مثنوی، غزل، قطعه، رباعی و شعر نیمایی نیز تبحر داشته است، اما بیشتر از دیگر گونه‌ها در غزل شهره بود و از جمله غزل‌های معروف او می‌توان به «علی‌ای همای رحمت» و «آمدی جانم به قربانت» اشاره کرد. 

شهریار نسبت به علی بن ابی‌طالب ارادتی ویژه داشت و همچنین شیفتگی بسیاری نسبت به حافظ داشته‌ است.

استاد شهریار سرانجام در سال ۱۳۶۷ در سن ۸۲ سالگی دار فانی را وداع گقت. 

پیکر وی بنا بر وصیتش در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپرده شد.

روز شعر و ادب فارسی که وجه تسمیه آن روز بزرگداشت شهریار است، فرصتی برای بازخوانی تاریخچه شعری ایران است. شعر کهن پارسی یا شعر کلاسیک پارسی به صورت کنونی قدمتی بیش از هزار و ۱۰۰ سال دارد.

نخستین شاعران پارسی‌سرا (مراد از پارسی در اینجا فارسی دری و در مقابل فارسی میانه است) در دربار یعقوب لیث صفاری پدیدار شدند.

مرحله بعدی شکل‌گیری و تکامل شعر کهن پارسی در ورارود (ماوراء النهر) و خراسان اتفاق افتاد. علت آن بیش از هر چیز پشتیبانی فرمانروایان ایرانی‌نژاد سامانی از زبان پارسی بود. در این روزگار شاعران بزرگی، چون رودکی سمرقندی، شهید بلخی و دقیقی بلخی پدیدار شدند. فردوسی، بزرگ‌ترین حماسه‌سرای ایران، نیز اواخر این دوره را درک کرد.

با روی کار آمدن غزنویان ترک‌نژاد از رونق شعر پارسی کاسته نشد و ایشان به ویژه محمود غزنوی از پشتیبانان جدی سخنوران بودند. در این دوره شاهد برآمدن سرایندگان بزرگی، چون فرخی سیستانی و عنصری بلخی هستیم.

از روزگار غزنوی به بعد به ویژه از آغاز پادشاهی سلجوقیان اندک اندک جنبش سرایش شعر به زبان پارسی دری به نواحی مرکزی ایران و حتی نواحی غربی (چون آذربایجان) کشیده شد و شعر و زبان آن تحت تأثیر گویش محلی گویندگان این خطه قرار گرفت. در این عهد شاعران بزرگی، چون ناصر خسرو بلخی، قطران تبریزی، فخرالدین اسعد گرگانی و اسدی طوسی پدیدار شدند.

در سده ششم هجری شاهد پیدایش سرایندگان بزرگی، چون عطار نیشابوری، نظامی گنجوی، خاقانی شروانی، جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی، انوری ابیوردی، ظهیر فاریابی و ده‌ها شاعر بزرگ دیگر هستیم.

سده هفتم هجری اوج شعر پارسی محسوب می‌شود و در آن دو شاعر بزرگ سعدی شیرازی و مولانا جلال‌الدین بلخی رومی آسمان شعر پارسی را روشن کردند. پس از این دو بزرگوار، شعر پارسی در سراشیب و فرود افتاد و اگر چه در سده هشتم هجری با ظهور شعرایی، چون عبید زاکانی و حافظ شیرازی اعتلا یافت.

بعداز حافظ که پایان بخش سبک عراقی است. سبک هندی پیدا شد که شاعران بزرگی، چون صائب تبریزی و بیدل دهلوی (که در افغانستان و تاجیکستان جایگاه بالایی دارد) به این سبک سروده اند.

در دوران مشروطه که اواخر دوران شعر کهن پارسی بود، شاعران نقش مهمی در انقلاب مشروطه داشتند. از خون جوانان وطن لاله دمیده است شعر معروف عارف قزوینی است. میرزاده عشقی را سر می‌برند و با ظهور نیما یوشیج دوره تکتازی شعر کهن به سر می‌آید. 

شاعران نوگرا که در سده گذشته با استقبال جوانان و نسل جدیدی از شعر دوستان مواجه شدند سرآمدان عصر حاضر هستند که از میان آن‌ها می‌توان به سهراب سپهری، قیصر امین پور، سلمان هراتی، مهدی اخوان ثالث و طاهره صفار زاده اشاره کرد. 

با بروز و ظهور انقلاب اسلامی شعر آیینی و شعر حماسی در ایران به اوج رسید و زمینه آن هم رویدادهای سیاسی و اجتماعی ایران و حوادثی، چون جنگ تحمیلی بود. از میان این شاعران که در جبهه فرهنگی انقلاب نقشی مؤثر داشتند می‌توان از شاعر فقید حمید سبزواری و بزرگانی، چون علی معلم دامغانی، علی موسوی گرمارودی و نصرالله مردانی نام برد. 

شاعران نسل جدیدتر همچون علیرضا قزوه، سعید بیابانکی و ناصر فیض نیز جزو منتقدان اجتماعی و از سرآمدان شعر متعهد در دوره معاصر هستند.