خرس سياه آسيايي در حال انقراض

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکزخلیج فارس، این جانور درطبقه به شدت در معرض انقراض لیست سرخ اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار دارد.
گفته می‌شود قرار گیری در لیست سرخ این اتحادیه به این معنا است که در ده سال گذشته حدود ۵۰ درصد جمعیت این جانوران از بین رفته است.
از میان هشت گونه خرس دنیا دو گونه در ایران زندگی می‌کنند.
خرس قهوه‌ای در امتداد رشته کوه‌های زاگرس و البرز زیست می‌کند و خرس سیاه آسیایی در جنوب شرقی کشور در محدوده استان‌های سیستان و بلوچستان، هرمزگان و کرمان پراکنده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست هرمزگان می‌گوید: خرس سیاه آسیایی به عنوان یکی از کمیاب‌ترین و آسیب پذیرترین گونه‌ها درایران و دنیا بشمار می‌رود.
مجید وفادار می‌افزاید:این گونه در کشور‌های ژاپن، چین، روسیه، تایوان، هند، نپال، ویتنام، افغانستان، پاکستان و ایران پراکندگی دارد.
وی می‌گوید:مناطق پراکنش خرس سیاه بلوچی در شرق استان هرمزگان در قلوان، جاهو دق زاغ، گوردی در بشاگرد، رودان، ارتفاعات سردشت و جکدان جاسک، ارتفاعات زاغ پیرزال واقع در میناب، در غرب استان تا منطقه حفاظت شده باز و همچنین کوه‌های شهرستان حاجی آباد در شمال استان هرمزگان است.

دبیر اجرایی کمیته ملی حفاظت از خرس سازمان حفاظت از محیط زیست می‌گوید:آمار دقیقی از شمار این گونه خرس در ایران وجود ندارد؛ و زمانی که بچه دار می‌شوند قابل رویت هستند.
پیمان ولی زاده می‌افزاید: یکی از علت‌های نبود آمار، شبگرد و منزوی بودن این جانور است.
وی می‌گوید:تعیین جمعیت و پراکنش دقیق این گونه برای برنامه‌های حفاظتی و مدیریتی در دستورکار قرار دارد.
امامیثم قاسمی معاون فنی اداره کل حفاظت از محیط زیست هرمزگان بر اساس مطالعات انجام شده تخمین می‌زند که حدود ۵۰ قلاده خرس سیاه در استان هرمزگان وجود داشته باشد.
خرس سیاه آسیایی از نظر اهمیت حفاظت در کشورما پس از یوزپلنگ و در رتبه دوم قرار دارد.
این جانور دارای ارزش‌های زیستی، زیبایی شناختی، علمی و آموزشی است.
یکی از ویژگی‌های این خرس وجود یک حلقه بزرگ سفید رنگ به شکل هفت در زیر گردن آن است که این خرس را در مقایسه با دیگر خرس‌ها زیبا کرده است.

اما علت کاهش جمعیت این جانواران چیست؟
پیمان ولی زاده دبیر اجرایی کمیته ملی حفاظت از خرس سازمان حفاظت از محیط زیست، خشکسالی، کاهش طعمه، کاهش پراکنش بواسطه تخریب زیستگاه ها، حضور دام و کاربری‌های اراضی و تعارضات گونه را از عوامل کاهش جمعیت این جاندار اعلام می‌کند.
معاون فنی اداره کل حفاظت از محیط زیست هرمزگان هم می‌گوید:تخریب زیستگاه، زنده گیری (برای نمایش خیابانی و یا به عنوان حیوان خانگی) و کشتن مستقیم (برای استفاده دارویی از اعضای بدن، برای محافظت کردن محصولات کشاورزی، دام‌های اهلی و انسان)، از عوامل تهدیدزا برای زندگی این جانور است.
میثم قاسمی می‌افزاید:یکی دیگر از تهدیدات این گونه زنده گیری توله‌ها برای قاچاق و فروش در سایر کشور‌ها است.
وی می‌گوید: اما در مورد اینکه کدام یک از این تهدید‌ها بیشترین اثر را بر جمعیت خرس سیاه دارد، توافق مشترکی وجود ندارد و تهدید‌ها بر حسب منطقه تغییر می‌کند.
معاون فنی اداره کل حفاظت از محیط زیست هرمزگان می‌افزاید: تعارض بین خرس سیاه و انسان بیشترین تهدید گزارش شده در ایران است.
خالو کاظم که نخلدار رودانی است از خاطره حمله خرس‌ها به نخل‌ها می‌گوید: خرس به دام و نخل‌های ما حمله می‌کند و ضرر اقتصادی به ما وارد می‌کند، ولی از زمانی که متوجه شدیم این خرس‌ها در حال نابودی هستند آن‌ها را نمی‌کشیم.
سال‌های گذشته شکارچیان خرس سیاه آسیایی را به دلیل ماده موجود در کیسه صفرا و استفاده در طب سنتی برای ارسال به چین شکار می‌کردند.
شکار برای نمایش در سیرک هم از دیگر علت‌های زنده گیری این جانور بود.

اما برای حفاظت از این جاندار در حال خطر چه اقداماتی اجرا شده است؟
تشکیل کمیته ملی حفاظت از خرس در سازمان حفاظت از محیط زیست یکی از این اقدامات است که حفاظت از خرس را برعهده دارد.
دبیر اجرایی کمیته ملی حفاظت از خرس سازمان حفاظت از محیط زیست می‌گوید: خرس سیاه از لحاظ جمعیت و تعارضات امسال بیمه می‌شود.
پیمان ولی زاده می‌افزاید:با ۲۲ بیمه گذار برای بیمه کردن خرس نامه نگاری شده است که در حال حاضر با سه بیمه گذار به توافق اولیه رسیده ایم.
خرس‌ها به علت خشکسالی و کاهش مواد غذایی زیستگاه‌ها به سمت مزارع می‌آیند و در مواجه با روستاییان احتمال تلف شدن آن‌ها بالا می‌رود.
از این رو خرس‌ها بیمه می‌شوند تا خسارت وارده به کشاورزان مناطق مختلف پرداخت و از کشتن آن‌ها خودداری شود.

دبیر اجرایی کمیته ملی حفاظت از خرس سازمان حفاظت از محیط زیست با بیان اینکه دستوالعمل پیشگیری و مدیریت تعارضات گوشتخواران بزرگ جثه در سال‌های ۹۵ و ۹۶ تهیه شده است می‌گوید: پارسال کارشناسان همه استان‌ها برای حضور در مناطق و مدیریت تعارضات آموزش دیده اند.
دبیر اجرایی کمیته ملی حفاظت از خرس سازمان حفاظت از محیط زیست می‌افزاید: پارسال نیز برنامه عمل مدیریت گونه‌های در حال خطر و حفاظت از آن‌ها تهیه شده است که به مدت ده سال اجرا می‌شود.
پیمان ولی زاده در رابطه با فرهنگ سازی جوامع محلی نسبت به هجوم حیات وحش می‌گوید: سازمان حفاظت محیط زیست برای فرهنگ سازی و توانمندی جوامع محلی برای مقابله با هجوم حیات وحش وبرخورد با این گونه‌ها آموزش می‌دهد.
وی از اقدامات بین المللی در این زمینه می‌گوید: از ۷ سال پیش اطلاعات جمعیت خرس در ایران بصورت مداوم به اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) فرستاده می‌شود.
همچنین سازمان حفاظت از محیط زیست برای جلوگیری از شکار خرس سیاه آسیایی و حفاظت از آن جریمه شکار آن را ۵۰ میلیون تومان تعیین کرده است.
معاون فنی اداره کل حفاظت زا محیط زیست هرمزگان هم می‌گوید:خرس سیاه تا چند سال گذشته یکی از ناشناخته‌شده‌ترین پستانداران بزرگ جثه ایران بود که از مرداد ۸۸ طرح حفاظت از خرس سیاه آسیایی در هرمزگان با انجام نخستین سفر میدانی آغاز شد.
میثم قاسمی می‌افزاید:طرح «برنامه‌ریزی راهبردی برای حفاظت از خرس سیاه آسیایی در هرمزگان» بر اساس راهنمای ارائه شده اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) تدوین شده است.
وی می‌گوید:این طرح بلند مدت ۱۰ ساله بوده و از خرداد ۱۳۹۲ آغاز شده است و تاکنون ادامه دارد.

یکی دیگر از مشکلات سر راه این خرس‌ها حفاظت نشدن زیستگاه‌های آنهاست. چرا که خرس سیاه از سازگاری بالایی با زیستگاه‌های مختلف برخوردار است، ولی به علت قابل دسترس بودن لانه ومخفیگاهش شکارچیان به آسانی آن را می‌یابند.
هنوز در هرمزگان  زیستگاه خرس سیاه منطقه حفاظت شده ،نشده است.
بر اساس آمار سال ۲۰۱۷، هشتاد و هفت گونه جانداران کشور در لیست سرخ اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار دارد.
در هرمزگان ۳۵ گونه شامل ۱۲ پستاندار،۱۶ پرنده و ۷ خزنده در لیست سرخ این اتحادیه قرار دارد.
حفاظت از این گونه‌های باارزش امری است که علاوه بر اقدامات مسئولان همیاری مردم و جامعه محلی را هم می‌طلبد.
نویسنده:سمانه فلاح کاظمی