ترامپ، دعوت ایران به مذاکره؛ چرا؟

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، به صورت غیرمنتظره‌ای از آمادگی خود برای گفتگو بدون پیش شرط با ایران سخن گفت.
رئیس جمهور آمریکا دوشنبه گذشته در کنفرانسی خبری در کاخ سفید گفت: «در صورتی که ایرانی‌ها بخواهند من با آنها دیدار خواهم کرد.»
ترامپ گفت مایل است با روحانی در "هر زمان" بدون پیش شرط در مورد بهبود روابط گفتگو کند. ترامپ گفت: "من به توافق ایران پایان دادم. این یک توافق مسخره بود. من کاملاً معتقدم که آنها احتمالاً در پایان می‌خواهند دیدار کنند و من آماده هستم هر زمان که آنها خواستند دیدار کنم."
این اظهارات در حالی است که تنها کمتر از یک هفته از مناقشه لفظی وی با رئیس جمهور ایران می‌گذرد.
حسن روحانی رئیس جمهور ایران در واکنش به تهدید ترامپ مبنی بر اعمال شدیدترین تحریم‌ها بر ضد ایران تصریح کرده بود نمی‌شود ما نفت صادر نکنیم و دیگران صادر کنند. ترامپ نیز در واکنش گفت: اگر واشنگتن را تهدید کند با پیامدهایی روبرو خواهد شد که کمتر کسی در تاریخ آن را تجربه کرده است.
در آخرین واکنش به تهدید ترامپ، روحانی در دیدار دیروز خود با سفیر انگلیس در تهران گفت: "جمهوری اسلامی ایران هرگز به دنبال ایجاد تنش در منطقه نبوده است و نمی‌خواهد هیچ مشکلی در آبراه‌های جهانی ایجاد کند، اما ایران به سادگی از حق صادرات نفت خود نخواهد گذشت." روحانی روز سه‌شنبه بار دیگر گفت ایران می‌تواند در منطقه خلیج فارس اختلالاتی ایجاد کند و مسیر کلیدی کشتیرانی را ببندد.
پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود این است که این تغییر موضع ناگهانی ترامپ ریشه در چه چیزی دارد.
برخی می‌گویند این شیوه مرسوم ترامپ است که ابتدا تهدید و فشار را به اوج می‌رساند و سپس باب مذاکره را می‌گشاید؛ بخصوص اینکه این تهدیدات و فشارها همزمان شوند با کاهش ارزش ریال در ایران.
شاید با مطرح کردن موضوع مذاکره، ترامپ قصد دارد ببیند آیا فشارها بر تهران تاثیر داشته و آنها را به امتیاز دادن در حوزه‌های موشکی و منطقه‌ای ترغیب کرده است؟
اما دعوت ترامپ به مذاکره پس از حملات موشکی و پهپادی ارتش مردمی یمن به تاسیسات آرامکو در عربستان و کشتی‌های نفتی سعودی‌ها در باب المندب و همچنین فرودگاه ابوظبی صورت گرفت. عربستان پس از حملات به نفتکش ها، صادرات آن بخش از نفت خود را که از باب المندب عبور می‌کرد متوقف کرد. بسیاری، این حملات را واکنش تهران به تهدیدات تحریمی ترامپ تلقی کردند، شاید- به زعم آنها - ترامپ از ادامه تحریم‌ها منصرف شود.
علاوه بر این، دعوت ترامپ چند روز پیش از تحریم‌های آمریکا علیه ایران- در ششم اوت - مطرح شده، احتمالا ترامپ با دعوت به مذاکره وانمود می‌کند این تهران است که اهل مذاکره و توافق مسالمت آمیز نیست تا به این ترتیب به زعم خود کشورهای دیگر را به همراهی با خود ترغیب کند. این در حالی است که در ماه مه، ترامپ از توافق چندجانبه هسته‌ای ایران که قبل از روی کار آمدن او امضا شده بود خارج شد و آن را یک توافق یکطرفه خواند که به نفع ایران است.
دولت ترامپ پیش از این گفته بود ‹‹حداکثر فشار›› را بر ایران وارد خواهد کرد تا تهران را وادار کند که به توافق جدیدی روی آورد، توافق جدیدی که چیزی بیشتر از محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران را دنبال می‌کند و بر محدود کردن فعالیت‌های منطقه‌ای و برنامه‌های موشکی جمهوری اسلامی نیز تاکید خواهد داشت.
دور بعدی تحریم‌ها که شامل انواع تحریم‌های تجاری، از جمله خرید نفت است روز چهارم نوامبر اجرایی خواهد شد.
در این میان پرسشی که مطرح می شود این است چگونه می‌توان به گفتگو با ترامپ و توافق ناشی از آن دل بست در حالی که وی در ماه‌های اخیر همه توافق‌نامه بین‌المللی را به چالش کشیده است؟
بر اساس توافق هسته‌ای 2015 که به برنامه جامع اقدام مشترک معروف است و ثمره تلاش‌های روحانی بود، ایران برنامه هسته‌ای خود را تحت نظارت کامل آژانس پیش می‌برد و در ازای آن تحریم‌های آمریکا و غرب علیه تهران برداشته شد.
اما با وجود اینکه آژانس بین‌المللی هسته‌ای تعهد تهران به برجام را بارها تایید کرده است ترامپ از این توافق خارج شد و مجدداْ تحریم‌های آمریکا را فعال کرد و به دیگر کشورها هشدار داد واردات نفت خام از ایران را از روز چهارم نوامبر متوقف کنند یا با مجازات‌های آمریکا روبرو شوند.
سه امضا کننده بزرگ اروپایی توافق هسته‌ای ایران – انگلیس، فرانسه و آلمان – به دنبال راه‌هایی برای نجات این توافق هستند اما آنها به تهران هشدار داده‌اند که نمی‌توانند بسیاری از سرمایه‌گذاران را متقاعد سازند که رابطه خود با ایران را قطع نکنند. چین، روسیه و اتحادیه اروپا نیز از امضا کنندگان برجام هستند.

--------------------------------------
عبدالرضا خلیلی
­