روزهای سخت پیش روی ترامپ

عبدالباری عطوان در برنامه ارزیابی و تحلیل هفتگی خود بار دیگر به پرونده ترور جمال خاشقجی در کنسولگری عربستان در استانبول پرداخت و دلیل انتخاب این موضوع را اتفاقات مهمی دانست که در نشست گروه بیست در آرژانتین یعنی نشستی که در آن محمد بن سلمان ولیعهد عربستان نیز حضور داشت دانست. وی گفت، بن سلمان در این نشست جز از جانب ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه، از هیچ فرد دیگری مورد استقبال علنی قرار نگرفت، ضمن اینکه استقبال پوتین نیز موجب عصبانیت دونالد ترامپ و رجب طیب اردوغان روسای جمهوری آمریکا و ترکیه شده است.
عطوان گفت در این مدت در روزنامه ها تصاویر و خبرهای مختلفی را دیده و خوانده ایم از اینکه بن سلمان ستاره نشست آرژانتین بود که این مطلب غالبا در روزنامه ها و رسانه های سعودی دیده شد، یا اخباری از انزوای محمد بن سلمان در این نشست که موجب شد تا نفر آخر از صف دوم در عکس و تصاویر جمعی باشد و اخباری از پرهیز بسیاری از رهبران گروه بیست از مصافحه علنی با بن سلمان. البته در این زمینه واقعیت این است که این برخوردها نمی تواند مهم ترین تحولات کنفرانس گروه بیست به شمار آید بلکه آنچه مهم است اقدام مجموعه ای از نمایندگان سنای آمریکاست که طرحی را به کنگره پیشنهاد داده و در آن ولیعهد عربستان را مسئول کامل قتل خاشقجی خوانده اند، آنان در همین طرح خواستار توقف فوری جنگ در یمن شدند. این طرح بسیار بسیار مهم است زیرا پس از دیدار غیر علنی گروهی از نمایندگان شاخص سنا از هر دو حزب جمهوری خواه و دموکرات با مدیر سی آی ای تهیه شده است. فارغ از انتقاد تند و تیز سناتور لیندسی گراهام از مایک پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا به دلیل اظهار نظرش مبنی بر اینکه دلیل قاطعی برای دست داشتن محمد بن سلمان در این جنایت نداریم، سئوال این است در گزارش جینا هاسپل مدیر سی آی ای چه چیزی فاش شد که موجب شده است تا قانونگذاران آمریکایی به این سرعت چنین طرحی را تهیه و محمد بن سلمان را به عنوان عامل اصلی برنامه ریزی و اجرای این جنایت محکوم کنند. آیا هاسپل برای نمایندگان محتوای یازده مکالمه تلفنی میان محمد بن سلمان و تیم ترور خاشقجی را زمانی که در استانبول بودند فاش ساخت؟ آیا آنان را از شرح کامل آنچه که نهاد اطلاعاتی ترکیه از داخل کنسولگری عربستان و در زمان کشتن و قطعه قطعه کردن جسد خاشقجی به دست آورده است با خبر کرد؟ آنچه به یقین می توان گفت این است که این افراد به دلایل موثقی از وحشیگری در داخل کنسولگری عربستان دست یافته اند تا بلافاصله پس از نشست با مدیر سی آی ای طرح خود را ارائه دهند. این اقدام در شرایطی است که دولت آمریکا تا قبل از برگزاری کنفرانس گروه بیست در آرژانتین کاملا موضع دفاعی اتخاذ کرده و در پی حمایت از بن سلمان بود. آنان مدعی بودند دلایل مستندی در اختیار نداریم، ترامپ گفته بود خاشقجی شهروند آمریکایی نبود و جنایت هم در خاک آمریکا اتفاق نیفتاد ضمن اینکه آمریکا توافقنامه تسلیحاتی صد و ده میلیارد دلاری با عربستان دارد و نباید اجازه دهیم این توافقنامه به دست چین یا روسیه بیفتد. همچنین شنیدیم که می گفت ممکن است در حاشیه نشست آرژانتین با محمد بن سلمان دیدار کند. اما شرایط در آمریکا پس از دیدار غیر علنی برخی از نمایندگان سنا با جینا هاسپل به کلی عوض شد، حتی جیمز ماتیس وزیر دفاع آمریکا که مدعی بود کاخ سفید دلیل قاطعی در دست ندارد حرفش را پس گرفت و پس از انتقادهای شدیدی که متوجه او شد، اظهار داشت، ما مطمئن هستیم در این موضوع به دلایل قاطع می رسیم و عوامل جنایت را مجازات خواهیم کرد و حتی تاکید کرد برای آمریکا تفاوتی ندارد که مسئولان اصلی جنایت چه پست و سمتی داشته باشند.
حال سئوال این است که تاثیر این واکنش ها بر کشور عربستان چه خواهد بود؟ بدون تردید این واکنش ها زلزله ای را در عربستان ایجاد می کند و موجب نگرانی بسیار شدید محمد بن سلمان خواهد شد. باب کورکر در این باره به خاندان حاکم بر عربستان پیام داده و گفته است، شاهزاده بن سلمان فرد خطرناکی است، چنین فردی موجب بروز تنش در روابط میان ریاض و واشنگتن می شود. این پیام شفاف به آل سعود است که اگر می خواهید با آمریکا در ارتباط باشید پس در پی تغییراتی در کشورتان بر آیید، تغییری که ممکن است با جایگزین شدن ولیعهد دیگری به جای محمد بن سلمان انجام شود. همچنین درخواست برای توقف فوری جنگ یمن هم بسیار مهم است. این خواسته به طور ضمنی اشاره به مسئولیت عربستان در جنگ و اوضاع بحرانی و فاجعه بار یمن است. به نظر من واکنش عربستان نیز که از زبان خالد الفالح وزیر نفت این کشور و اندکی قبل از برگزاری نشست اوپک در اتریش بیان شد اهمیت خاصی دارد. می دانیم ترامپ سازمان اوپک و همچنین عربستان را تحت فشار قرار داد و در توئیتی خواستار حفظ قیمت کنونی نفت در بازار شد. در مقابل خالد الفالح اظهار داشت واشنگتن در موقعیتی قرار ندارد که بخواهد بر ما تحمیل کند چه کار کنیم. بدون تردید این موضع گیری بیانگر تمایل و گرایش هر چه بیشتر عربستان به سمت روسیه و پوتین است و نشست اخیر محمد بن سلمان با پوتین در حاشیه نشست گروه بیست و توافق این دو برای حفظ سقف تولید نفت گویای همین برداشت است. در حال حاضر قیمت نفت به 58 دلار رسید که کاهش سی درصدی را نشان می دهد. چه کسانی بهای این کاهش را می پردازند؟ مشخص است که بهای آن را مردم کشورهایی می پردازند که عضو اوپک هستند و برخی از آنها مثل اکوادور، ونزوئلا ، نیجریه و حتی الجزایر یا لیبی کشورهای فقیری به شمار می آیند و به قیمت بالای نفت نیاز دارند. سود این کاهش هم برای آمریکا و ترامپ است تا خود را برای انتخابات دور دوم ریاست جمهوری مهیا کند. آمریکایی که الان روزانه یازده میلیون بشکه در روز تولید نفت دارد و حتی یک بشکه از تولیدش را کاهش نداده است. چنین کشوری از عربستان و دیگر کشورهای اوپک می خواهد راهکاری را در پیش بگیرند تا قیمت نفت باز هم کاهش پیدا کند. بر همین اساس امیدواریم مواضع عربستان در مخالفت با خواسته های آمریکا ادامه پیدا کند، البته این گفته به معنی درخواست برای گریز از مجازات عوامل قتل جمال خاشقجی نیست، زیرا این جنایت، واقعا جنایت شنیعی بوده است.
به نظر می رسد روزهای آینده روزهای سرنوشت سازی است و کنگره آمریکا که دموکرات ها در آن اکثریت را در اختیار دارند به ویژه مجلس نمایندگان که در دست دموکراتهاست محور اتفاقات روزهای آتی خواهد بود تا جایی که شاهد جنگی با ترامپ خواهیم بود و شرایط ترامپ هم مشابه با شرایط محمد بن سلمانی می شود که هر روز در تنگنای بیشتری قرار می گیرد.