زندگی دوباره در هشیلان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز کرمانشاه ،با اینکه هوا سرد است و باد می‌وزد، اما از ارتفاعات کوه خورین حس خوبی به سراغم آمده، بابارش‌های ۷۵۰ میلیمتری باران در سال آبی امسال، همه جا سر سبز و زیبا شده و در این میان تالاب هشیلان هم از این نعمت الهی  بی نصیب نمانده و حسابی پر آب شده  است، ازاین بالا،  ۱۱۰ جزیره‌ی کوچک وبزرگ تالاب هم به خوبی پیداست، جزایری که حالا غرقابی شده اند. در این افکار ناگهان  خاطره  تلخ هشت سال پیش تالاب مقابل چشمانم مجسم می شود، سالی که خشکسالی بود وبسیاری از سراب‌ها از جمله سراب نیلوفر، سراب یاوری و .. کاملا خشک و بی رمق شدند. در هشیلان هم آب سراب سبزعلی که منشا اصلی تالاب است ته کشیده  بود و  بسیاری ازگونه‌های نادرآبزی از جمله عروس ماهی، سفید کولی و زردک درتالاب از بین رفتند، شاید مرگ لاکپشت‌ها غم انگیزتر ازهمه بود، گویی ارام ارام جان می دادند بوی تعفن لاشه‌ی ان‌ها سراسرتالاب را فرا گرفته بود، مار‌های آبی کم رمق شده بودند وپرندگان ازتالاب رفته و  پوشش گیاهی منقرض شده بود، به یاد می‌آورم آنروز‌ها مدام   از استانداری به اداره محیط زیست و ازآنجا به آب منطقه‌ای می رفتم تا شایدبتوانیم راه حلی برای گرفتن حقابه ازسد گاوشان برای موجودات زنده‌ی تالاب بگیریم، اما چاره‌ای نبود  می گفتند:آب سدگاوشان به سختی کفاف آب شرب شهر کرمانشاه را می دهد و در این گیر و دارموجودات هرروز بیشترازدیروز از بین می رفتند.

 اقای ملکی محیط بان پیر که ۳۰ سال را با جان ودل درتالاب خدمت کرده بود می گوید:هشیلان در زبان محلی به معنی لانه‌ی ماران است چرا که مار‌های زیادی اینجا وجود دارد، راست می‌گوید محیط بان... چرا که هربار به هشیلان می‌روم حتما چند مار هم می‌بینم، محیط بان  پیر  می گفت: آنقدر  با موجودات زنده تالاب هشیلان عجین شده است که سال‌های  پیش شب‌های تابستان وقتی در پشت بام پاسگاه محیط بانی می‌خوابید هر روز قبل از او ماری در رختخوابش بود و او با دست مار را به کناری می‌زده و می‌گفت: این جای من است نه تو...

 اقای ملکی می‌گوید: آن روز‌های خشکسالی بدترین روز‌های عمرم بودومرگ موجودات تالاب برایم غم  انگیزترازهرچیزبودو ماسعی می‌کردیم به هرطریق ممکن تعدادی از ابزیان رادربرکه‌ای درحوالی تالاب نجات دهیم، آن  روز‌های گرم تابستان گذشت  و کم کم باران‌های پاییزی شروع شد، تالاب رفته رفته جان گرفت وموجودات نجات یافته تکثیر شدند، اما کماکان در فصول خشک سال مشکل کم آبی و برداشت آب بی رویه از سوی کشاورزان در تالاب وجود داشت. حالا یکی ازمردم بومی منطقه میگوید:در پنحاه سال گذشته این پرآبی برای تالاب سابقه نداشته است، دامدار دیگری میگوید: امسال مشکل علوفه دامی با توجه به پوشش گیاهی وسیع اطراف تالاب نداریم. حالا علاوه بر جانوران، زندگی مردم اطراف تالاب هم به آب آن وابسته است، به گفته  رییس محیط زیست شهرستان کرمانشاه:امسال برای اولین بار آنقدر آب  تالاب زیاد شده که ما یک کانال زده ایم تا از طریق آن، آب  به پایین دست جریان داشته باشد.
 اقای فلاحتی می‌گوید: دبی آب خروجی تالاب حالا به دو برابر پارسال رسیده و شرایط زندگی آبزیان در تالاب مهیا شده است.
کم کم از ارتفاعات خورین به طرف پایین دست تالاب می‌رویم باران حالا شدت بیشتری گرفته  و اطرافمان  پر از ریواس،  کنگر و سایر گیاهان بهاری ست.
اقای ابراهیمی کارشناس محیط زیست می گوید: ۶  سال قبل توانسته با کمک محیط بانان حریم تالاب را مشخص وآن را از زمین‌های زراعی منطقه جدا کند.
او می‌گوید تالاب هشیلان، تالابی الگو یافته و منحصر به فرد در استان کرمانشاه می باشدکه دارای دو هزار و ۳۲ هکتار عرصه حفاظت شده است که از سال ۱۳۷۳ به بعد جزو مناطق «حفاظت شده با رده حفاظتی منطقه شکار و تیراندازی ممنوع» قرارگرفته است.
سیمای ساختاری تالاب به گونه‌ای است که  از تعداد زیادی گودال آب و جزیره‌های خشک (هاموک)  شکل گرفته که بوسیله مسیر‌های حرکت آب، شبکه‌ای در هم تنیده از فضا‌های خشک و آبگرفته را بوجود آورده که در بستری توربزاری، تالاب هشیلان را بوجود آورده است.
علت الگو یافتگی تالاب، تجمع لایه‌های تور ببر روی هم در داخل گودال‌های آب و لایه‌های زیرین آن می‌باشدکه در اعماق  بر اثر گذشت زمان، به ذغال سنگ نارس تبدیل شده اند.
آقای ابراهیمی می‌گوید: کارشناسان معتقدند چنین تالاب‌های  تور بزاری با این مشخصات فقط در قطبین شمال و جنوب کره زمین و در عرض‌های بالا و در اثر ذوب شدن یخ‌ها بوجود آمده اند، واینکه چرا این تالاب در این طول و عرض جغرافیایی در این بخش از زاگرس پدیده آمده است هنوز علت آن مشخص نیست و چیزی جز سو تفاهم طبیعت نمی‌تواند باشد.
اما انچه  پر آب شدن این تالاب را در میان بیش از ۱۰۰ سراب استان کرمانشاه برجسته کرده ارزش‌های اکولوژیکی تالاب هشیلان در حفاظت از گونه‌های گیاهی و جانوری و وجود تنوع بسیار زیاد از گیاهان و جانوران در این محدوده کوچک است.
در این تالاب ۴۵۰ هکتاری بیش از ۷۳ گونه گیاه آبزی، کنار آبزی و خشکی زی و ۶۵ گونه پرنده آبزی و کنارآبزی مهاجر و بومی شناسایی شده است که در بین آن‌ها گونه‌های گیاهی ارزشمند و منحصر بفردی مانند نیلوفر زرد دیده میشود که محل رویش آن فقط در این تالاب و چند سراب نزدیک به آن مانند سراب نیلوفر، یاوری و خضر زنده است.
مسئول تالاب هشیلان می‌گوید:در طی بارندگی‌های سیل اسای فروردین ۹۸ با اینکه شاهد سیلاب در نقاط مختلف استان بودیم، اما در این تالاب و روستا‌ها و زمین‌های مجاور هیچ سیلابی مشاهده نشد؛ زیرا یکی از عملکرد‌های مهم این تالاب تغذیه آب‌های زیر زمینی و تنظیم جـریان آب‌های سطحی و زیرزمینی، حفاظت در برابر نیرو‌های طبیعی، مانند کنترل سیلاب و فرسایش، نگهداری رسوبات است.
حالا به اتفاق محیط بانان روی یکی از جزایر تالاب هستیم، میان نیزار‌ها، نمی‌دانم دقیقا چه خبر است، اما عروس ماهی‌ها از دور پیدا هستند،  حدود ده لاک پشت روی خشکی خوابیده اند و گویی حمام افتاب می‌گیرند، مرغ بوتیمار در چند قدمیمان قدم می‌زند و لک لک یکی از قورباغه‌ها را برای تغذیه  جوجه هایش شکار کرده  و پرواز می‌کند آنطرف‌تر یک مارابی هم حسابی مشغول آبتنی است. دیدن این صحنه‌ها نشانه‌های زیبایی ست ازاحیای دوباره‌ی تالاب و حس  ناب حیات   برای موجودات دوست داشتنی آن،  که  با خیالی راحت زندگی را از سرگرفته اند.

*گزارشگر : پروین شهسواری