مرگ سینماها در پر سینماترین شهر کشور

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز آبادان، وقتی پیش از شروع جنگ تحمیلی به اتفاق پدرم در خیابان های شلوغ آبادان قدم میزدیم شهر پر بود از ولوله سینماها و تماشاچیانی که در جلوی باجه بلیط فروشی صف کشیده بودند.

آنچه که بیشتر از هر چیز دیگری در شهر نمود داشت تعدد سینماها بود. سینماهایی با نورپردازیهای بسیار زیاد برای جلب مشتری و تماشاچیانی که مشتاق دیدن فیلمهای سینما بودند.
فرهنگ سینما در آبادان
آن موقع برای آبادانی ها رفتن به سینما جزء لاینفک تفریح بود، در واقع به همین دلیل هم بود که در دوران انقلاب طاغوتیان در آبادان سینما "رکس" را هدف قرار دادند و آتش زدند چون آبادانی ها بیش از سایر شهرها به علاقه مند سینما بودند، سینما برای آبادانی ها یک فرهنگ بود و راهی برای شناخت مردمان ملل دیگر .

اقامت برخی مهاجران هندی در آبادان که برای کار در پالایشگاه به این شهر آمده بودند و در همین شهر تشکیل خانواده داده بودند، موجب شده بود تا آبادانی ها به تماشای فیلمهای هندی علاقه زیادی نشان دهند؛ خوب به یاد دارم که یکی از معلمان دوره راهنمایی ما مردی بود به نام "راجپوت" که در اصل هندی اما متولد و بزرگ شده آبادان و به معنی دقیق کلمه یک آبادانی با لهجه غلیظ آبادانی بود. 
پرسینماترین شهر کشور
آبادان با داشتن بیست و هشت سینما، پیش از نقلاب ، پر سینما ترین شهر کشور بود . مرکز آمار کشور جمعیت آبادان را در سال 1355 / دویست و نودو چهار هزار نفر ثبت کرده است یعنی برای هر 10 هزار و 500 نفر یک سینما وجود داشت . در حالی که تهران در همین زمان با داشتن بیش از چهار و نیم میلیون جمعیت دارای سی و نه سینما بود . 
در کتاب آمار ایران در سال 1353 خورشیدی که زیر نظر سازمان برنامه و بودجهء کشور چاپ و منتشر گردید ،آمار سالنهای سینمای چند شهر بزرگ کشور بدینگونه نوشته شده است :
-تهران 39 سینما -آبادان 28 سینما - شیراز 9 سینما-اصفهان 4 سینما و مشهد 4 سینما.
ساخت پالایشگاه و آغاز سینما در آبادان
در آبادان به عنوان قلب تپنده صنعت نفت ايران، سینما و صنعت نفت با هم عجین شده بودند، در آبادان عمر سينما تقريباً برابر عمر پالايشگاه عظيم نفت آبادان (1278 شمسی) است .
بهرام مهتابی پژوهشگر آبادانی در این زمینه می گوید: همزمان با شروع پروژه ساختماني پالايشگاه نفت، کارکنان خارجی پالایشگاه محلي براي نمايش فيلم احداث كردند و با دستگاه آپاراتي كه از انگلستان آورده بودند ، تقريباً به طور منظم به نمايش فيلم پرداختند. اولین سالن سینمای آبادان که بطور منظم و مرتب در آن فیلم نمایش داده شد، سالن سینمای انگلیسیها در محل پتروشیمی فعلی آبادان بود، که بعدها با ساخته شدن سالن سینما نفت، این سالن را کارمندان ارشد انگلیسی به کارگران هندی تحویل دادند و این سینما که تا چند سال پیش هنوز هم بقایای آن باقی بود، به سینما هندیها مشهور گشت.

این سالن سوله ای ساده بود که فقط فیلمهای صامت در آن نمایش داده می شد و یک افسر هندی هنگام پخش این فیلمهای صامت وظیفه ی نوازندگی و ارائه موزیک مطابق با حال و هوای فیلم را بر عهده داشت.

یکی از کارگران ایرانی که به عنوان آپاراتچی برای پخش فیلمها استخدام شده بود و مردم آبادان به خاطر شغلش او را عبدالله فیلمی می نامیدند در حال حاضر در قید حیات است.
عبدالله فیلمی هم اکنون با سن زیادی که دارد به فروش لوازم پلاستیکی در بازار جمشید آباد مشغول است با اشاره به خاطرات گذشته ادامه می دهد: خودم یک دستگاه پخش فیلم خریدم و در محله ها برای مردم فیلم پخش می کردم .خیلی به این کار علاقه مند بودم و هنوز هم به این علاقه مند هستم .
با گسترش پالايشگاه ، براي كارمندان و كارگران ايراني و هندي شركت نيز چند سالن سينما تأسيس گرديد . سينماي باشگاه نفت آبادان، سينماي باشگاه گلستان، سينماي تابستاني بريم (انكس) و سينماي باشگاه نفت پيروز که آخرين سينماي شركتي بود كه ويژه كارگران ساخته شد و سالن نمايش دانشكده نفت نيز متعلق به شركت نفت بود كه در آنجا بيشتر فيلم هاي علمي – آموزشي نمايش داده مي شد .

سینمای روباز باشگاه ملوان نیز اولین سینمای ایران بود که شش پرده در شش جهت داشت.

اولین سینمای بخش خصوصی
اولين سينماي متعلق به بخش خصوصي كه عموم مردم مي توانستند از آن استفاده كنند در سال 1310با نام «سينما شيرين» ساخته شد.

اين سينما به عنوان تنها سينماي غيردولتي آبادان در آن زمان ، سينماي مجهزي با دو طبقه سرپوشيده و يك سالن نمايش تابستاني بود ، بعد از جنگ جهاني دوم ، با افزون دو طبقة ديگر به ساختمان آن، تبديل به بزرگترين سينماي ايران و حتی خاورمیانه شد.

آغاز جنگ و نابودی سینماها در آبادان
با شروع جنگ تحميلي عراق ، همه سينماهاي آبادان تعطيل شدند و همگي نيز در طول جنگ آسيب ديدند و تعدادي نيز به كلي ويران شدند و تنها سینمایی که بعد از جنگ در آبادان فعالیت خود را آغاز کرد، سینما سینما نفت بود.

بعدها نیز سینما مهر بازگشایی شد. البته سینما مهر در واقع تالاری بود که توسط بخش خصوصی کرایه و تبدیل به سینما شد و در بسیاری از مواقع هم بجای پخش فیلم ، از آن به عنوان سالن برگزاری همایشها استفاده می شود . چند سال پیش هم سینما آزادی در منطقه امیری آبادان لنگان لنگان فعالیت خود را در آبادان آغاز کرد.
شاهرخ خواجه کارشناس هنری اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی آبادان در این زمینه می گویدک هیچ برنامه ای برای احیای سینماهای آبادان که بسیاری از آنان متعلق به بخش خصوصی هستند وجود ندارد و مشکل اصلی در این امر نبود بودجه و بی توجهی مسئولان به آن است .
وی افزود: با این روندی که شاهد آن هستیم نباید انتظار داشت که سینماهای آبادان دوباره آباد شوند و باید مرثیه مرگ سینماها را در آبادان خواند .
فعالیت ضعیف سینماها در آبادان
اسدی یکی از کسانی که در عرصه ساخت فیلم کوتاه فعالیت دارد در این زمینه می گوید: فعالیت همین سه سینمای موجود را هم باید در حد متوسط تلقی کرد و نه عالی .از طرفی به اعتقاد من اصلا تالار مهر را نباید سینما گفت زیرا در واقع این تالار همایشهاست که تبدیل به سینما شده و اصلا ساختمان و ساز وکار آن مناسب برای سینما نیست .
به اعتقاد یکی از شهروندان آبادانی: آبادان که زمانی شهر سینماها بود الان از نظر فعالیت سینمایی بسیار رکود دارد آبادانی ها تماشاچی های خوبی هستند و حیف است که الان اینقدر سینماها کم هستند.
معرفیان رییس اداره ارشاد شهرستان آبادان هم در این زمینه گفت: فعلا فقط سه سینما در آبادان فعال است که یکی از آنان متعلق به بخش دولتی و دو تای دیگر را بخش خصوصی راه اندازی کرده و فعلا هیچ طرح و برنامه ای برای احیای سینماهای آبادان وجود ندارد.
رییس اداره ارشاد آبادان با بیان اینکه متاسفانه بخش خصوصی فعلا برای احیای سینماها در آبادان رغبتی ندارد ادامه می دهد: تنها سینمایی که می تواند به سه سینمای دیگر آبادان اضافه شود سینما کیهان است که بازسازی شده اما به دلیل برخی اختلاف نظرها بلا استفاده مانده و هیچ فعالیت مثبتی ندارد.
سرانجام تلخ سینماها در آبادان
ابادان هم اکنون از دوران اوج فعالیت سینماها بسیار فاصله گرفته است. هم اکنون بسیاری از سینماهای این شهر به کلی ویران هستند و از آنان تنها خاطره ای باقی مانده است.

عمق فاجعه آنجاست که سینما متروپل بطور کلی ویران و تبدیل به پارکینگ ماشینها شد و از سینما شیرین آبادان با 86 سال قدمت که یکی از مجللترین سینماهای چند طبقه کشور و خاور میانه بود و حتی در سازمان میراث فرهنگی کشور به ثبت رسیده فقط دیواری بیش باقی نمانده است.

این سرنوشت تلخ سینما در پر سینماترین شهر کشور است .
نویسنده: شاپور زبردست