اسرا و بازماندگان عاشورا چه کسانی بودند

در مقاله زیر با مرور منابع تاریخ اسلام، خاندان امام حسین علیه السلام معرفی کسانی که در کربلا حضور داشته یا نداشته اند معرفی می‌شوند. شهدا و اسرای کربلا از خاندان امام حسین (ع) معرفی شده اند.

عبدالله: عبدالله اولین فرزند ام‏ النبین (س) است که در روز عاشورا به شهادت رسید. سن او در هنگام شهادت ۲۵‌‏سال بود.

عثمان: امیر‌المؤمنین علی (ع) به خاطر علاقه شدید به «عثمان بن مظعون‏»، نام فرزندشان را عثمان گذاشتند. عثمان دومین فرزند ام‏‌البنین (س) است که در روز عاشورا در ۱۹‌سالگی به شهادت رسید.

جع‍فر: امیر‌المؤمنین علی (ع) به واسطه علاقه و محبتی که به برادرشان «جعفر طیار» داشتند، نام فرزندشان را «جعفر» گذاشتند. جعفر در شجاعت بی‌نظیر بود. امام حسین (ع) خطاب به جعفر گفتند: «به کارزار بشتاب تا تو را مانند دو برادرم (عبدالله و عثمان) شهید ببینم». جعفر نیز هنگام شهادت ۱۹ ساله بود.

ایشان جوانی دلاور، زیبا و بلندبالا بودند به صورتی که وقتی‏ سوار اسب می‌‏شدند، پا‌هایشان به زمین می‌‏رسید و علاوه بر شجاعت، از نظر کمالات روحی و نفسانی نیز بعد از امام حسین (ع) در میان مردان هاشمی اهل ‏بیت بی‌نظیر بودند. حضرت اباالفضل (ع) در جنگ‏های صفین و نهروان در رکاب پدر بزرگوارشان امیرالمؤمنین (ع) بودند و به خاطر سیمای جذاب و نورانی‌شان، به ایشان «قمر بنی هاشم‏» می‌‏گفتند و به دلیل آوردن آب به خیمه‏‌ها در کربلا به «سقای کربلا» ملقب شدند. حضرت عباس (ع) و ۳ برادرشان (عبدالله، عثمان و جعفر) در روز عاشورا امان‌نامه شمر را پاره کردند. 

لبابه: همسر حضرت عباس (ع) «لبابه» نام داشت و خدا ۴ فرزند به آنان داده بود. سند قطعی درباره حضور «لبابه» در کربلا وجود ندارد.

عبیدالله: سند قطعی برای حضورش در کربلا وجود ندارد.

محمد: به گواهی منابع تاریخی در کربلا همراه پدرش، حضرت عباس (ع)، حضور داشت و به شهادت رسید.

فضل: سند قطعی برای حضورش در کربلا وجود ندارد.

قاسم: سند قطعی برای حضورش در کربلا وجود ندارد.

حضرت قاسم (ع): نام مادر ایشان رمله بود و زمانی که نوجوانی ۱۳‌ساله بودند با اصرار بسیار از عمویشان امام حسین (ع) اجازه گرفتند و قبل از رفتن به میدان چنین رجز ‏خواندند: «اگر مرا نمی‌شناسید، بدانید من پسر حسن هستم که او فرزند پیامبر برگزیده و امین خداست.

این حسین است که همانند اسیر در میان گروهی از مردم به گروگان گرفته شده. خدا آنان را از بارانش سیراب نکند».

عبدالله: مادرش ام‌ولد کنیز امام حسن (ع) بود. او همراه عمویش امام حسین (ع) از مدینه به کربلا رفت و بعد از شهادت برادرش قاسم (ع) به میدان آمد و جنگید تا به شهادت رسید.

عبدالله: مادرش، دختر شلیل دختر عبدالله است. عبدالله در کربلا نوجوان ۱۱ ساله‌ای بود که وقتی عمویش امام حسین (ع) را زخمی و بی‏ یاور دید، خود را به آن حضرت رسانید و گفت: «به خدا قسم از تو جدا نمی‌‏شوم‏». در آن هنگام شمشیری به سوی امام حسین (ع) روانه شد. عبدالله دست ‏خود را سپر شمشیر قرار داد و دستش به پوست آویزان شد و فریاد کشید.

امام حسین (ع) او را در بغل گرفتند و به سینه چسباندند و فرمودند: «بر این مصیبت که بر تو وارد آمده صبر کن و از خداوند طلب خیر نما چراکه خداوند تو را به پدران صالحت ملحق می‌‏کند». در این موقع بود که «حرمله بن کامل» تیری به سویش پرتاب کرد و او در دامان عمویش امام حسین (ع) به شهادت رسید.

محمد: او به اتفاق برادرش «عون‏» در راه مکه به کربلا در «وادی العقیق‏» به امام حسین (ع) رسید. وقتی خبر شهادت محمد به پدرش (عبدالله) رسید، گفت: «اگر چه من توفیق یاری حسین را نیافتم، ولی با تقدیم پسرانم او را یاری کردم».

عون: او در روز عاشورا بعد از برادرش محمد به میدان رفت و آنقدر شمشیر زد تا به شهادت رسید. خبر شهادت عون که به پدرش (عبدالله) رسید، گفت: «به خدا قسم، شهادت پسرم در رکاب حسین مصیبت مرا آسان می‌‏کند».

شهربانو: سند قطعی درباره حضور شهربانو در کربلا نیست. عده‌ای معتقدند شهربانو همان حضرت رباب (س) است.

‌امام سجاد (ع): علی بن الحسین (ع) در حادثه کربلا ۲۲‌سال داشتند و آن ‏روز‌ها در بستر بیماری بودند. این موضوع باعث شد ایشان شهید نشوند. امام زین‌العابدین (ع) مصائب و مشکلات بسیاری را در این واقعه متحمل شدند و با سخنرانی‏‌هایشان، عبیدالله بن زیاد و یزید بن معاویه را رسوا کردند.

حضرت لیلا: درباره حضور حضرت لیلا (س) در کربلا نقل قول‌های متفاوتی هست. عده‌ای می‌گویند ایشان در کربلا حضور داشتند و گروهی نیز این مسئله را منتفی می‌دانند.

حضرت علی اکبر (ع) ، نخستین شهید بنی هاشم : ایشان از حیث ‏شجاعت و نبوغ، بهترین یادگار جدشان علی بن ابیطالب (ع) بودند و از لحاظ چهره، تناسب اندام و خوی نیکو و گفتار از همه کس به جد بزرگوارشان پیامبر (ص) شبیه‏‌تر بودند.

ایشان نخستین شهید بنی‌هاشم بودند که در روز عاشورا پیکرشان را قطعه قطعه کردند. سن ایشان را هنگام شهادت از ۱۸ تا ۲۷‏سال نقل کرده‌اند.

حضرت رقیه (س): ایشان کودک ۳ ساله‌ای بودند که در کربلا به اسارت گرفته شدند و در شهر شام زمانی که سر پدر بزرگوارشان را در آغوش گرفته بودند شهید شدند.

حضرت رباب (س): در کربلا حضور داشتند و با حضرت زینب (س) به اسارت رفتند.

حضرت علی اصغر (ع): نام ایشان عبدالله بود، اما به علی اصغر مشهور شدند؛ کودک شش ماهه‌ای که امام حسین (ع) ایشان را مقابل سپاه دشمن بردند و طلب آب کردند و گفتند: «خودتان این طفل را سیراب کنید و برایم بیاورید». اما دشمن لحظه‌ای درنگ نکرد و حرمله تیر ۳‌شعبه‌ای را در کمان گذاشت و حضرت علی اصغر (ع) روی دستان پدر بزرگوارشان امام حسین (ع) به شهادت رسیدند.

حضرت سکینه (س): ایشان در حادثه کربلا همراه پدرشان حضور داشتند و همراه اسرا و سرهاى شهدا به کوفه و سپس به شام برده شدند و بعد با برادرشان امام زین‌العابدین (ع) به مدینه بازگشتند.

درباره اسرا و بازماندگان عاشورا، آمار متفاوتی در منابع آمده است. 

در متن زیر آمار مردان و زنان به صورت جداگانه بیان می‌شود.

در این جا آمار مردان و زنان را جداگانه می‌آوریم:

الف) مردان

جست‌وجو و بررسی منابع کهن حاکی از آن است که بازماندگان مرد از حادثه کربلا افراد ذیل بوده اند:

۱ ـ امام سجاد (علیه السلام)، ۲ ـ حضرت باقر (علیه السلام)، ۳ ـ عمر بن حسین (علیه السلام)، ۴ ـ محمد بن حسین بن علی (علیهما السلام)، ۵ ـ زید بن حسن، ۶ ـ عمرو بن حسن، ۷ ـ محمد بن عمرو بن حسن، ۸ و ۹ ـ دو فرزند جعفر، ۱۰ ـ عبدالله بن عباس بن علی (علیهما السلام)، ۱۱ ـ قاسم بن عبدالله بن جعفر، ۱۲ ـ قاسم بن محمد بن جعفر، ۱۳ ـ محمد بن عقیل اصغر، ۱۴ ـ عقبة بن سمعان، غلام رَباب، ۱۵ ـ غلام عبدالرحمن بن عبد ربّه انصاری، ۱۶ ـ مسلم بن رباح غلام امیرالمؤمنین (علیه السلام) ۱۷ ـ علی بن عثمان مغربی.

ب) زنان

ابن سعد تعداد زنان اهل بیت را که اسیر شدند ۶ نفر، قاضی نعمان مغربی ۴ نفر و ابوالفرج اصفهانی ۳ نفر دانسته است. نام این زنان عبارت است از:

 ۱ ـ زینب، ۲ ـ فاطمه، ۳ ـ ام کلثوم، ۴ ـ امّ حسن ، دختران امیرالمؤمنین ; ۵ ـ فاطمه، ۶ ـ سکینه، ۷ ـ فاطمه صغری ، دختران حسین بن علی؛ ۸ ـ رباب همسر امام حسین و مادر سکینه و عبدالله رضیع (علی اصغر) و ۹ ـ امّ محمد دختر امام حسن بن علی و همسر امام سجاد.

اینان ۴ زن بودند: ۱ ـ ماریه (دختر سعد یا منقذ عبدیه که منزلش محل تجمع گروهی از شیعیان بصره بود)، ۲ ـ طوعه (کنیز اشعث بن قیس که مسلم را زمانی که در کوچه‌های کوفه تنها مانده بود، به خانه اش پناه داد)، ۳ ـ دیلم یا دلهم (همسر زهیر بن قین که همسر خود را تشویق به پیوستن به سپاه امام حسین (علیه السلام) کرد) و ۴ ـ زنی از کوفیان که لباس و مقنعه برای اسرای اهل بیت علیهم اسلام فراهم کرد.

 

منابع: خبرگزاری فارس، خبرآنلاین