جشن میانه پاییز

در گذشته جشن‌های بی شماری در ایران برگزار می‌شد که امروزه بیشتر این جشن‌ها به دست فراموشی سپرده شده است.

 

یکی از جشن‌هایی که در میانه ماه پاییز برگزار می‌شد و به پاییزانه شهرت دارد، گاهنبار ایاثرم است که از جشن‌های شش گاهان ایران به شمار می‌رود. در این بخش از فرهنگ و هنر نمناک با جشن میانه پاییز و آداب و رسوم جشن گاهنبار پاییزانه یا ایاثرم بیشتر آشنا شوید.

 

گاهنبار از ترکیب دو کلمه گاهان و بار تشکیل شده است، گاهان به معنای زمان و بار به معنای نتیجه (ثمر) است، پس گاهنبار به معنای زمان به ثمر رسیدن است.

 

گاهنبار همان شش روزی است که به عقیده ایرانیان باستان اورمزد دنیا را آفریده و در اول هر گاه باید یک جشن برگزار شود. آیین شش گاهنبار در شاهنامه آمده و بسیار قدیمی است و به اوایل دوره پیشدادی می‌رسد. هر سال دارای شش گاهنبار است و برای هر کدام از گاهنبار‌ها پنج روز جشن گرفته می‌شود، زرتشتیان در هر گاهنبار به خیرات و اطعام می‌پردازند و از درگاه اهورامزدا برای آفرینش جهان سپاسگزاری می‌کنند.

 

گاهنبار اول یا میدیوزرم که در آن آسمان آفریده شده و برابر با ۱۵ اردیبهشت است.

 

گاهنبار دوم یا میدیوشم که در آن آب آفریده شده و برابر با ۱۵ تیرماه برگزار می‌شود.

 

پیتی شهیم یا گاهنبار سوم که در آن زمین آفریده شده و برابر با ۳۱ شهریور ماه برگزار می‌شود.

 

ایاثرم یا گاهنبار چهارم که در آن گیاه آفریده شده و برابر با ۱۵ آبان برگزار می‌شود و به معنای آغاز سرماست.

 

میدیارم یا گاهنبار پنجم است که در آن جانوران آفریده شده و برابر با ۲۰ دی ماه برگزار می‌شود که هنگامی که مردم، چوپانان و کشاورزان در آرامشند. میدیارم به معنای میان دی ماه، میان آرامش و میان زمستان است.

 

همس پت میدیم یا گاهنبار ششم است که روز آفرینش مردمان بوده است و در روز آغاز اعتدال بهاری و برابر شدن ساعت‌های روز و شب برگزار می‌شود.

 

اَیاثْرِم که در زبان اوستایی اَیاثْرِمَه نیز خوانده می‌شود، در این روز چوپانان گله‌های گوسفند را از چراگاه‌های تابستانی به محل زمستانی خود می‌آوردند. در این روز خداوند گیاهان را آفریده است.

 

در همه جشن‌های گاهنبار همه افراد در طبقات مختلف، اعم از فقیر و غنی و هر جنسیتی شرکت می‌کردند. جشن میانه پاییز مانند همه جشن‌های باستانی از آداب ویژه‌ای برخوردار بود.

 

در این جشن ابتدا مراسمی به نام مراسم واج یشت برگزار می‌شد که در آن یکی از موبدان به یسناخوانی می‌پرداخت و موبدان دیگر نیز با او هم نوا می‌شدند.

 

جشن میانه پاییز در پنج روز در آتشکده ها، تالار‌ها یا خانه‌های مردم برگزار می‌شد که حاضرین در آن باهم، هم پیمان و هم باور و هم اندیش می‌شدند، زیرا در گذشته تحمل در برابر بلایای طبیعی، خشکسالی، سیل، زلزله، طوفان و مانند آن تنها با همازوری و پشتیبانی از یکدیگر شدنی بود. در آخر مراسم همه دور یک سفره جمع شده و خشکبار، نان یا ناهار و شام میل می‌کردند.

 

 

شرکت در مراسم گاهنبار وظیفه دینی برای همه بود و هر کس به اندازه درآمد و تواناییش هزینه آن را می‌پرداخت و اختیاری بود. نکته مثبت این جشن‌ها این بود که جنسیت و ثروت در جشن‌ها مطرح نبود و همه زرتشتیان در یک جا گرد می‌آمدند از یک سفره و از یک غذا می‌خوردند و این امر باعث همبستگی بیشتر اجتماعی می‌شد. در پایان این مراسم هر چه از جشن باقی می‌ماند، به خانه افراد بینوا و نیازمند فرستاده می‌شد.

 

مهمترین اشیایی که بر سر سفره گاهنبار‌ها می‌گذاشتند:

مجمر آتش و چراغ روغنی.

ظروف مسی

میوه

آب

مورد و سرو

 

منبع: نمناک